לייענזאַל

olam kria

FaceBook

נייַעס

ביילע טראַכטענבערגס מאַגיסטער־אַרבעט געשטיצט פֿון דער אינסטאַנץ שוין אין משך פֿון 5 יאָר טיילט די נאַציאָנאַלע אינסטאַנץ פֿאַר ייִדישער קולטור...
ייִדיש־סעמינאַר אין ווילנע פֿאַר ישׂראלדיקע סטודענטן אין יוני 2019 איז אין ווילנע פֿאָרגעקומען אַ סעמינאַר װעגן דער ייִדישער קולטור...
14.7 רות לעווין זינגט אין נתּניה זונטיק, דעם 14טן יולי 2019, 11:00 אַ זייגער אינעם נתּניהר קלוב "מרכז דוד" (אחימאיר־גאַס...
6.6 ייִדיש־לימודים אױף שבֿועות פֿאַר דער גאַנצער משפּחה אין תּל־אָבֿיבֿ דאָנערשטיק, דעם 6טן יוני 2019, צווישן 18:30 און 21:00 אַ זײגער, װעט אין...
20.6 אין ת"א - אַ קולינאַרישע רײַזע "די פֿאַרװאַנדלונגען פֿון געפֿילטע פֿיש" די היסטאָריש־עטנאָגראַפֿישע קאָכקונסט־אימפּרעזע "די פֿאַרװאַנדלונגען פֿון געפֿילטע פֿיש" וועט פֿאָרקומען אינעם קולטור־צענטער "לייוויק־הויז" (דבֿ־הוז־גאַס 30, תּל־אָביב) דאָנערשטיק,...
אימפּרעזע געװידמעט דעם 50סטן יאָרצײַט נאָך איציק מאַנגער דינסטיק, דעם 2טן יולי 2019, 19:00 אַ זײגער, װעט אין תּל־אָבֿיבֿ פֿאָרקומען אַ...
יוני אין תּל־אָבֿיבֿ: בײלע בריקס־קלײן אין דער פֿאָרשטעלונג ״מײַן טאַטנס טאָכטער״ אין יוני 2019 װעט בײלע בריקס־קלײן אױפֿטרעטן אין תּל־אָבֿיבֿ מיט דער אױטאָביאָגראַפֿישער מוזיקאַליש־דראַמאַטישער...
6.6 קאָנצערט פֿון מיכאל גײַסינסקי אין נצרת־עלית דאָנערשטיק, דעם 6טן יוני 2019, 11:00 אַ זייגער, אינעם צענטער "סב" (ליבֿנה־גאַס 2, נצרת־עלית) װעט פֿאָרקומען אַ קאָנצערט פֿונעם...
23.5: דער פֿילם, אונטערגעשטיצט פֿון דער אינסטאַנץ, באַטייליקט זיך אינעם תּל־אָבֿיבֿער פֿעסטיװאַל דער פֿילם "אותו האיש" ("דער זעלבער מענטש"), געשאַפֿענער מיט דער שטיצע פֿון דער נאַציאָנאַלער אינסטאַנץ פֿאַר...
13.6 אַל־ישׂראלדיקער פֿעסטיװאַל פֿון ייִדישע כאָרן איו אַשקלון דאָנערשטיק, דעם 13טן יוני 2019, 18:30 אַ זייגער, אינעם אַשקלונער קאָנגרעסן־צענטער צום 23סטן מאָל...
אַקטיאָר קאַראָל פֿעלדמאַן ע"ה אין טיפֿן טרויער זײַנען מיר מודיע וועגן דעם טויט פֿונעם ישׂראלדיקן ייִדישן שוישפּילער און...
יוני - יולי 2019: זומער־קורס אין תּל־אָבֿיבֿער אוניווערסיטעט פֿונעם 30סטן יוני ביזן 25סטן יולי 2019 וועט אין תּל־אָבֿיבֿער אוניווערסיטעט פֿאָרקומען דער...

װירטועלע קלאַװיאַטור


klaviatura

 


די ערשטע צײַטונג אויף ייִדיש, "קוראַנט", איז פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן אין 1687־טן יאָר אין אַמסטערדאַם (האָלאַנד). נאָך דעם זענען ייִדישע צײַטונגען און זשורנאַלן דערשינען אין פּוילן, רוסלאַנד, ליטע, לעטלאַנד, רומעניע, אונגערן, פֿראַנקרײַך, די פֿאַראייניקטע שטאַטן, אַרגענטינע, אורוגווײַ, אויסטראַליע, ישׂראל און אַנדערע לענדער.

מיט דער צײַט זענען אייניקע צײַטונגען פֿאַרמאַכט געוואָרן, אַנדערע זענען אַריבער צום אינטערנעץ־פֿורמאָט, און עטלעכע זענען ממשיך אַרויסגיין אין אַ געדרוקטער פֿאָרם אויף פּאַפּיר. זעט וועגן דעם אַרטיקלען אויף ענגליש און אויף העברעיִש.

 

עקזיסטירנדיקע אויסגאַבעס

וועלטלעכע און געמישטע צײַטונגען:

"פֿאָרווערטס", ניו־יאָרק (זעט אַרטיקל אויף העברעיִש וועגן דער צײַטונג)

די צײַטונג גיט אַרויס די בײַלאַגע "ווײַטער" פֿאַר די, וואָס לערנען ייִדיש

"דער ייִדישער מאָמענט", ניו־יאָרק

"ביראָבידזשאַנער שטערן", רוסלאַנד (זעט אַרטיקלען אויף ענגליש און אויף העברעיִש וועגן דער צײַטונג)

"קאָפּיק" – די אינטערנאַצינאָלע אינטערנעץ־צײַטונג

חרדישע צײַטונגען:

"די צײַטונג", ניו־יאָרק

"ייִדיש פּאָסט", ניו־יאָרק

"דער אַלגעמיינער זשורנאַל", ניו־יאָרק

"די אַנטווערפּענער צײַטונג", בעלגיע 

אין ישׂראל גייען הײַנט צו טאָג אַרויס נאָר חרדישע צײַטונגען: "דער ייִדישער שטראַל" און "דאָס ייִדישע ליכט". אין דער סוף־וואָך־אויסגאַבע פֿון דער העברעיִשער צײַטונג "המבשׂר" דערשײַנט אַ ייִדיש־שפּראַכיקע בײַלאַגע "המבשׂר די וואָך".

זשורנאַלן:

"לעבנס־פֿראַגן", תּל־אָבֿיבֿ

"ירושלימער אַלמאַנאַך", ירושלים

"נײַע וועגן", תּל־אָבֿיבֿ

"דווקא", תּל־אָבֿיבֿ

"אױפֿן שװעל", ניו־יאָרק

"דערבײַ", סאַן־פֿראַנסיסקו

"דער ייִדישער טעם־טעם", פּאַריז

"גרינע מדינה", אַמסטערדאַם

"דאָס בלעטעלע", שטאָקהאָלם 

"אין געוועב", אויף דער אינטערנעץ 

צווישן די יאָרן 1997 - 2006 האָט מען פֿאַרעפֿנטלעכט דעם אינטערנעץ־זשורנאַל "דער באַוועבטער ייִד"

צווישן די יאָרן 1997 - 2009  האָט מען פֿאַרעפֿנטלעכט דעם אינטערנעץ־זשורנאַל "מענדעלעס רעוויו".

 

געשיכטע פֿון דער ייִדישער פּרעסע אין ישׂראל

צווישן די יאָרן 1949 - 2006 האָט עקזיסטירט די צײַטונג "לעצטע נײַעס".

זי איז געגרינדעט געוואָרן פֿון מרדכי צאַנין, וועלכער האָט ביטער געקעמפֿט קעגן דער מאַכט, וואָס פֿלעגט באַטראַכטן ייִדיש װי אַ קאָנקורענט פֿון העברעיִש. אין די לעצטע יאָרן האָט "לעצטע נײַעס" זיך פֿאַראייניקט מיט דער "נײַע צײַטונג", וועלכע איז אַרויס אויך אין תּל־אָבֿיבֿ זינט יאָר 1950, אָבער זי איז פֿונדעסטוועגן פֿאַרמאַכט געוואָרן צוליב פֿינאַנציעלע סיבות.

צווישן די יאָרן 1948 - 1995 האָט די ציוניסטישע אַסאָציאַציע (הסתּדרות) פֿאַרעפֿנטלעכט דעם זשורנאַל "פֿאָלק און ציון"

אין די 1950 - 1980־ער יאָרן האָט די ישׂראלדיקע קאָמוניסטישע פּאַרטיי פֿאַרעפֿנטלעכט די צײַטונג "דער וועג".

צווישן די יאָרן 2000 - 2005 האָט די נאַציאָנאַלע אינסטאַנץ פֿאַר ייִדישער קולטור פֿאַרעפֿנטלעכט דעם ליטעראַריש־קינסטלערישן זשורנאַל "טאָפּלפּונקט".

אין די יאָרן 1993 - 2008 האָבן דרײַ ישׂראלדיקע אוניווערסיטעטן בשותּפֿות פֿאַרעפֿנטלעכט אויף העברעיִש דעם זשורנאַל "חוליות" (רינגען) וועגן דער ייִדישער ליטעראַטור. זעט די צוגאָב־אינפֿאָרמאַציע אויפֿן וועבזײַטל.

 

געשיכטע פֿון דער ייִדישער פּרעסע אין רוסלנד און געוועזענעם ראַטן־פֿאַרבאַנד

צווישן די יאָרן 1862 - 1873 האָט מען אין אָדעס פֿאַרעפֿנטלעכט די ערשטע ייִדישע וואָכבלאַט אין רוסלאַנד "קול מבֿשׂר". זעט וועגן דעם אַרטיקל אויף העברעיִש און דעם דאָקומענטאַלן פֿילם.

צווישן די יאָרן 1918 - 1938 האָט מען אין סאַנקט־פּעטערבורג און מאָסקווע פֿאַרעפֿנטלעכט די צײַטונג "דער אמת" (אין סאָוועטישן אויסלייג – "דער עמעס"). זעט וועגן דעם די אַרטיקלען אויף העברעיִש און אויף ענגליש.

די צײַטונג האָט הויפּטזאַכלעך געדינט דער באָלשעוויסטישער פּראָפּאַגאַנדע, ווי די גאַנצע ייִדישע פּרעסע וואָס האָט עקזיסטירט אין צענדליקער שטעט פֿון אוקראַיִנע און ווײַסרוסלאַנד אין די 1920 – 1930־ער יאָרן.

צווישן די יאָרן 1927 - 1930 האָט מען אין קיִעוו פֿאַרעפֿנטלעכט דעם פֿילאָלאָגישן זשורנאַל "די ייִדישע שפּראַך".

צווישן די יאָרן 1942 - 1948 האָט מען אין סאַמאַראַ און מאָסקווע פֿאַרעפֿנטלעכט די צײַטונג "אייניקייט" - דער אָרגאַן פֿונעם ייִדישן אַנטיפֿאַשיסטישן קאָמיטעט. זעט אינפֿאָרמאַציע אויף העברעיִש  אוןאויף ענגליש, ווי אויך דעם אַרטיקל אויף ייִדיש.

פֿון סוף 1940־ער יאָרן איז די ייִדישע פּרעסע אין ראַטן־פֿאַרבאַנד געווען פֿאַרבאָטן (חוץ דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן"). זי איז ווידעראויפֿגעשטעלט געוואָרן אין יאָר 1961. זעט דעם מאַטעריאַל (אין סאָוועטישן אויסלייג) וועגן דעם איינציקן אין ראַטן־פֿאַרבאַנד זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד", וועלכער איז פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן אין מאָסקווע צווישן די יאָרן 1961 - 1991 אונטערן שטרענגן קאָמוניסטישן קאָנטראָל (זעט וועגן דעם אַרטיקל אויף העברעיִש און דעם טעקסט אויף "סאָוועטישן" ייִדיש).

נאָכן אונטערגאַנג פֿונעם קאָמוניזם האָט דער זשורנאַל געביטן זײַן נאָמען אויף "די ייִדישע גאַס" און איז אַרויסגעגאַנגען ביזן יאָר 1998.

 

געשיכטע פֿון דער ייִדישער פּרעסע אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן

אינעם יאָר 1897 איז אין ניו־יאָרק געגרינדעט געוואָרן די טאָג־צײַטונג "פֿאָרווערטס", וועלכע עקזיסטירט ביז הײַנט (װי אַ וואָך־צײַטונג). וועגן אירע ערשטע שריט לייענט דאָ

די געשיכטע פֿון דער ייִדישער פּרעסע אין ניו־יאָרק צווישן די יאָרן 1885 - 1914

דער מצבֿ אינעם יאָר 1921

צווישן די יאָרן 1906 - 2000 האָט מען אין ניו־יאָרק פֿאַרעפֿנטלעכט דעם סאָציאַל־פּאָליטישן זשורנאַל "דער ייִדישער קעמפֿער".

צווישן די יאָרן 1946 - 2008  האָט מען אין לאָס־אַנדזשעלעס פֿאַרעפֿנטלעכט דעם ליטעראַרישן זשורנאַל "חשבון".

 

געשיכטע פֿון דער ייִדישער פּרעסע אין פּוילן

די ייִדישע פּרעסע אין פּוילן האָט דערגרייכט איר אויפֿבלי צווישן צוויי וועלט־מלחמות. אין 1935 זענען אין וואַרשע אַרויסגעגאַנגען עלף ייִדישע טאָג־צײַטונגען מיטן אַלגעניינעם טיראַזש 180 טויזנט עקזעמפּלאַרן;לייענט אַ. קיזעלס אַרטיקל אױף דער טעמע.

צווישן די יאָרן 1908- 1939 האָט מען אין וואַרשע פֿאַרעפֿנטלעכט די צײַטונג "הײַנט" (זעט וועגן דעם אַרטיקלען אויף ענגליש און אויף העברעיִש).

צווישן די יאָרן  1910 - 1939 האָט מען אין וואַרשע פֿאַרעפֿנטלעכט די צײַטונג "דער מאָמענט" (זעט וועגן דעם אַרטיקלען אויף העברעיִש און אויף ענגליש).

צווישן די יאָרן 1916 - 1939 האָט אין וואַרשע פֿונקציאָנירט דער פֿאַראיין פֿון ייִדישע שרײַבערס און זשורנאַליסטן.

צווישן די יאָרן 1945 - 1991 האָט מען אין וואַרשע פֿאַרעפֿנטלעכט די צײַטונג "פֿאָלקס־שטימע" (זעט וועגן דעם אַרטיקלען אויף ענגליש און אויף העברעיִש).

 

געשיכטע פֿון דער ייִדישער פּרעסע אין אַנדערע לענדער

אַרטיקל וועגן דער ייִדישער פּרעסע אין רומעניע 

אין די 1990־ער יאָרן האָט מען פֿאַרעפֿנטלעכט דעם זשורנאַל "דער יאַפּאַנישער ייִד"

צווישן די יאָרן 2002 - 2006  האָט מען אין מעלבורן פֿאַרעפֿנטלעכט די קינדער־צײַטונג "די יונגע גוואַרדיע"

דער אַלגעמיינער מצבֿ פֿון דער ייִדישער פּרעסע אינעם יאָר 1972

 

אַרכיוון 

אַרכיוו פֿון ייִדישע צײַטונגען און זשורנאַלן בײַם תּל־אָבֿיבֿער אוניווערסיטעט

אָפּטיילונג פֿון דער ייִדישער פּרעסע אין תּל־אָבֿיבֿער אוניווערסיטעט און אַ. נאָווערשטערנס אַרטיקל וועגן דער געשיכטע פֿון דער ייִדישער פּרעסע אױף דער וועלט

אַרכיוו און אינדעקס פֿון ייִדישע צײַטונגען און זשורנאַלן בײַם העברעיִשן אוניווערסיטעט

זאַמלונגען פֿון דער ייִדישער פּרעסע אינעם קולטור־צענטער "יונג ייִדיש" אין ירושלים און תּל־אָבֿיבֿ

אַרכיוו פֿון ייִדישע זשורנאַלן און צײַטונגען אינעם סאָקאָלאָוו־הויז, קאַפּלאַן־גאַס, 6 תּל אָבֿיבֿ

ערשטע שפּאַלטן פֿון אַלטע ייִדישע צײַטונגען און זשורנאַלן

זאַמלונג פֿון אַלטע ייִדישע און העברעיִשע צײַטונגען

ביבליאָגראַפֿיע פֿון פֿילאָלאָגישע צײַטונגען און זשורנאַלן אויף ייִדיש

אינפֿאָרמאַציע וועגן צײַטונגען אין אַרכיוון און ביבליִאָטעקן